Home Giáo dục Kỹ năng Phương pháp giáo dục trẻ tự kỷ (2)

Phương pháp giáo dục trẻ tự kỷ (2)

(tiếp theo)

Phương pháp social story (những câu chuyện xã hội – CCXH)

Phương pháp CCXH sử dụng những CCXH làm công cụ để dạy KNXH cho trẻ mắc hội chứng Tự kỷ và trẻ khuyết tật. CCXH là câu chuyện ngắn tập trung vào việc mô tả một chi tiết hoặc một hoạt động nào đó với các điểm chính sau:

  1. Những câu nói mang tính xã hội: chào hỏi, xin phép, xin lỗi…
  2. Những sự kiện và những tương tác mà cá nhân có thể chờ đợi trong những tình huống đó.
  3. Những hành động và những tương tác mà cá nhân nên sử dụng trong tình huống đó.

Nhìn chung, đây là phương pháp được đánh giá cao trong việc hỗ trợ rèn luyện KNXH cho trẻ khuyết tật và đặc biệt là trẻ mắc hội chứng Tự kỉ.

Dưới đây chúng tôi xin đưa ra một ví dụ minh hoạ do chính tác giả Carol Gray sáng tác.

Trước khi đi ngủ tôi cần đánh răng. Đánh răng sẽ giúp răng trắng và sạch sẽ. Đầu tiên tôi sẽ đưa bàn chải răng vào miệng. Tiếp theo tôi đánh mặt ngoài của răng. Sau đó tôi đánh mặt sau của răng. Tôi dùng nước để xúc sạch bọt trong miệng. Tôi dùng nước để rửa bàn chải. Cuối cùng tôi cất bàn chải vào lọ đựng. Bố mẹ rất vui vì tôi luôn đánh răng sạch sẽ trước khi đi ngủ.”

CCXH cung cấp cho trẻ những cách tiếp cận gần nhất với các tình huống xã hội

Bản thân các tình huống xã hội rất phong phú, đa dạng và thường biến đổi linh hoạt. Trẻ bình thường cũng phải học và rèn luyện rất nhiều mới có thể phản ứng phù hợp trước các tình huống xã hội gặp phải. Do đó nếu chỉ được nghe giảng giải, giải thích, khuyên răn…bằng lời trẻ mắc hội chứng Tự kỷ sẽ không hiểu hết được bản chất của vấn đề. CCXH cung cấp cho trẻ mắc hội chứng Tự kỷ những cách tiếp cận gần nhất với các tình huống xã hội nghĩa là CCXH cung cấp cho trẻ những cách tiếp cận với các tình huống xã hội thông qua đoạn chuyện ngắn gọn, đơn giản, đôi khi còn được kết hợp với tranh ảnh thực hoặc qua cả băng video quay các tình huống thực.

CCXH tạo cho trẻ Tự kỷ cơ hội thực hành các kỹ năng một cách thường xuyên

Những CCXH được xây dựng dựa trên những tình huống xã hội gần gũi, thường nhật mà đứa trẻ thường bối rối, khó chịu khi gặp phải. Do đó, những tình huống xã hội này sẽ được lặp đi lặp lại nhiều lần trong một khoảng thời gian ngắn (một giờ, một tiết học, một buổi học, một ngày học, một tuần học…). Đây chính là điều kiện thuận lợi để trẻ có thể thực hành ứng dụng những kỹ năng được học trong CCXH một cách thực tế nhất. Giáo viên cũng qua đó dễ dàng đánh giá được hiệu quả của CCXH đến hành vi, thái độ của trẻ trước tình huống mà trẻ gặp phải.

Có thể thấy phương pháp CCXH đã giải quyết khá triệt để những khó khăn, bối rối, lo lắng của trẻ Tự kỷ trước các tình huống xã hội thường ngày thông qua việc: giải quyết vấn đề khó khăn trong việc hiểu cảm xúc, suy nghĩ, dự định của người khác một cách trực diện; cung cấp thông tin về một số tình huống xã hội theo hình thức cấu trúc cố định; cung cấp cho trẻ những cách tiếp cận gần nhất với các tình huống xã hội; tạo cho trẻ cơ hội thực hành các kỹ năng một cách thường xuyên.

Như vậy, việc sử dụng CCXH vào rèn luyện KNXH cho trẻ mắc hội chứng Tự kỉ đem lại những hiệu quả nhất định đối với sự phát triển ở hiện tại và tương lai của trẻ. Trên thế giới đây là một phương pháp giáo dục trẻ mắc hội chứng Tự kỷ phổ biến. Còn tại Việt Nam việc xây dựng và sử dụng CCXH còn gặp nhiều khó khăn vì bố mẹ chưa quen việc mô tả các hoạt động của mình cho con nghe.

Phương pháp SI ( Sensory Integration – Hòa nhập cảm giác)

Các giác quan của chúng ta đưa cho chúng ta thông tin mà ta cần để nhân thức thế giới. các giác quan lấy thông tin từ các hiện tượng cả ngồi và trong cơ thể chúng ta. 5 giác quan: nghe, nhìn, nếm, ngửi, sờ, phản ứng với các hiện tượng đến từ bên ngồi cơ thể. Trị liệu phối hợp giác quan là công cụ có giá trị để dạy trẻ làm thế nào để tương tác với môi trường xung quanh.

Trẻ tự kỷ có thể có những phản ứng không đủ hoặc quá nhạy cảm, hoặc thiếu khả năng hòa hợp các giác quan. Vì vậy có một số trẻ tự đập đầu vào tường hoặc quay tròn. Phương pháp hoà nhập cảm giác tập trung vào giúp trẻ bớt nhạy cảm, giúp tổ chức lại thông tin cảm giác

Ví dụ: cho trẻ tập trong phòng phát triển giác quan có các thiết bị như âm nhạc nhẹ, phòng sáng tối để luyện thị giác.

Phương pháp OT (Occupatoin Therapy – Hoạt động tri liệu)

OT đưa ra những hỗ trợ cho trẻ tự kỷ mà có khó khăn trong các giác quan, vận động, cơ lực và các kĩ năng thăng bằng.

Bố mẹ nên  sử dụng các kỹ thuật massage và cho trẻ chơi trên bạt lò xo, bóng cao su to, bể bơi..tất cả những thứ này được dùng để trẻ trở nên nhận thức hơn về cơ thể mình và có khả năng sử dụng cơ thể trong các cách khác nhau.

Phương pháp này nếu vận dụng tại gia đình, thì bố mẹ nên đưa vào trong các hoạt động như khi tắm cho trẻ ( Chơi trong bồn tắm ) – Khi cho trẻ chơi trong phòng và khi massage cho trẻ

Phương pháp “Trò chơi không định hướng”

Trò chơi không định hướng giống như tương tác và chơi – nói chung không ép buộc, không có cấu trúc và vui vẻ. nó không giống như chơi bình thường bởi vì khi mẹ là người dạy, bà đóng vai trò như một đối tượng chơi tích cực của trẻ. Nhiệm vụ của bà mẹ là theo sự dẫn dắt của trẻ và chơi bất cứ cái gì mà trẻ thích và làm điều này theo cách sao cho khuyến khích trẻ tương tác với mình. Điều này có nghĩa rằng nếu muốn trẻ đẩy xe ô tô, bà sẽ đẩy xe ô tô với trẻ, đưa trẻ xem một cái ô tô đi nhanh. Nếu cần thiết, lấy ô tô đồ chơi của bà đâm vào ô tô của trẻ – làm những gì để tạo nên sự tương tác. Vai trò của bà mẹ là trở thành người giúp có tính xây dựng và khi cần thiết, khiêu khích bằng cách làm bất cứ điều gì để đưa hoạt động của trẻ vào sự tương tác giữa các cá nhân với nhau. Bà có thể mời bố cùng chơi với bà và trẻ trong một số buổi nào đó mà cả gia đình rảnh rang ( như chiều thứ bảy hay chủ nhật)

Phương pháp “Trị liệu ngôn ngữ và lời nói”

Trẻ em tự kỷ thường không giao tiếp bằng cách dùng lời nói hoặc bất cứ loại ngôn ngữ nào, ví dụ như tiếp xúc mắt và ngôn ngữ cơ thể. Nếu như một đứa trẻ không muốn giao tiếp, nó sẽ không khám phá ra được khả năng phát âm của mình, học các âm thanh mới hoặc nghe ngôn ngữ nói xung quanh mình. Điều này sẽ dẫn sự chậm phát triển ngôn ngữ và kĩ năng giao tiếp và trẻ sẽ thấy rất khó khăn để thể hiện bản thân mình. Điều này thường dẫn đến sự thất vọng cho trẻ.

Trị liệu ngôn ngữ rất quan trọng trong phát triển chức năng cho trẻ và nó nên được sử dụng trong cuộc sống hàng ngày của tất cả những trẻ có khó khăn về lời nói và ngôn ngữ

Các lĩnh vực cần tập trung như:

Kỹ năng nghe và chú ý , kĩ năng chơi, kĩ năng xã hội, hiểu xã hội

Kỹ năng diễn đạt ngôn ngữ

Phương pháp “Trị liệu nước”

Đây là hoạt động  trị liệu có ý nghĩa hỗ trợ rất tích cực cho sự phát triển của trẻ tự kỷ. Trị liệu nước giúp trẻ tự kỷ giảm căng thẳng, giảm bớt hành vi không mong muốn, tăng khả năng tương tác và giao tiếp. nước có tác động tích cực đến giác quan của trẻ tự kỷ, tạo  ra môi trường an toàn cho trẻ

Chúng ta vận dụng một số biện pháp chơi đùa và một số kỹ thuật massage cho trẻ dưới nước ( trong bồn tắm tại gia đình hay trong hồ bơi ngoài xã hội )

Phương pháp “Trị liệu bằng âm nhạc, mỹ thuật, động vật”

Giúp tăng triển những kỹ năng giao tiếp bằng cách phát triển tương tác xã hội và giúp trẻ cảm thấy thành công. Trị liệu bằng mỹ thuật và âm nhạc giúp hoà hợp cảm giác, làm kích thích cảm giác, thị giác, và thính giác. Trị liệu mỹ thuật có thể giúp trẻ diễn tả bản thân mình bằng cách không dùng lời nói nhưng sử dụng biểu tượng.

Trị liệu bằng âm nhạc tốt cho sự phát triển lời nói và khả năng nghe hiểu ngôn ngữ: các bài hát được sử dụng để dạy ngôn ngữ và tăng khả năng kết hợp từ. Trị liệu với động vật (cưỡi ngựa, bơi với cá heo) có những ưu điểm thể lý và cảm xúc – tiến bộ khả năng phối hợp vận động, tăng cảm giác an toàn và tự tin.

Ví dụ: Cho trẻ nghe nhạc và vẽ ra tất cả những gì mình thích theo mức độ từ nhạc nhẹ, đến nhạc sôi động..

Phương pháp “More than words”

Đây là phương pháp rất phổ biến được áp dụng để nuôi dạy trẻ tự kỷ tại gia đình. Dựa vào sở thích của trẻ mà cha mẹ có thể hiểu 4 giai đoạn giao tiếp của trẻ: tự phát, yêu cầu, giao tiếp sớm và đối tác. Từ đó thiết  lập mối quan hệ với trẻ, phát triển khả năng giao tiếp và nhận thức của trẻ.

phương pháp gồm 12 mục:

Học  biết thêm về sự giao tiếp  của con bạn

Đặt mục tiêu bằng cách dùng hiểu biết của bạn về con bạn

Theo sư điều khiển của trẻ

Cùng chơi luân phiên

Nối kết các trò chơi có người

Giúp trẻ hiểu những gì bạn nói

Dùng công cụ hỗ trợ nhìn

R.O.C.K. trong công việc thường quy

(Repeat.Ofer.Cue.Keep- Nhắc Lại.Tạo Cơ Hội. Gợi Ý. Luôn Giữ)

Đem sách lên

Lấy đồ chơi ra

Kết bạn

Công cụ để dạy trẻ là hệ thống tranh ảnh, thông qua kênh thị giác trẻ sẽ tiếp thu thông tin một cách nhanh chóng. Nguyên tắc của phương pháp này là: Nói ít hơn và nhấn mạnh, chậm rãi, và chỉ vào

Như vậy, có rất nhiều những phương pháp khác nhau để trị liệu cho trẻ tự kỷ. tuy nhiên không có một phương pháp nào là vạn năng có thể phù hợp cho tất cả trẻ tự kỷ. Tuy có những đặc điểm giống nhau, nhưng mỗi trẻ tự kỷ là độc đáo, có tính nét khác biệt.Trong trị liệu cho trẻ tự kỷ cần có sự kết hợp của những phương pháp khác nhau tuỳ thuộc vào tình trạng, mức độ, đặc điểm, khả năng, nhu cầu của mỗi trẻ. Và bước đầu quan trọng nhất là phải tìm hiểu trẻ (sở thích, thói quen, hành vi, v.v.), đánh giá được mức độ, khả năng của trẻ rồi sau đó mới có thể áp dụng các phương pháp phù hợp.

Nhưng cũng không nên đặt quá nhiều kỳ vọng hay đầu tư quá nhiều thì giờ, tiền bạc vào các liệu pháp này vì tất cả cho đến nay, vẩn chưa thể xác định được phương pháp nào là tốt nhất, hiệu quả nhất. Vì như ta đã biết, không thể có một trẻ tự kỷ nào giống với trẻ tự kỷ khác, vì vậy các biện pháp giáo dục cũng cần phải có tính linh hoạt, biến đổi theo sự cân nhắc, sắp xếp của các chuyên gia và gia đình của các em.

CvTl Lê Khanh/Tâm lý trẻ em

admin
Chào các bạn ! Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết này, nếu bạn có ý kiến gì có thể để lại comment của mình ở phía dưới. Bạn có bài viết tâm sự, chia sẻ thông tin, bài viết hay...có thể gửi về : info@Thuviengiadinh.com

1 COMMENT

  1. mình thấy trị liệu nước rất hay nhưng ở đay mới chỉ giới thiệu sơ qua thôi, nếu có thể được thì thuviengiadinh.com có thể tìm hiểu thêm và đăng các bài viết hoặc nghiên cứu, các lý thuyết cũng như kĩ thuật thực hiện của phương pháp trị liệu nước được không ah?!
    thank!

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.

Must Read