Home » Sinh sản » Lòng mẹ bao dung

Đứa con mới lọt lòng ràng buộc với mẹ chặt chẽ dường nào. Kỳ diệu dường nào mối ràng buộc trong lòng mẹ. Lá nhau và thai nhi đang phát triển, gắn chặt vào thành tử cung dày cộm đầy chất dinh dưỡng của mẹ, lại không phải là thành phần của cơ thể mẹ. Cái gì ngăn cản cơ thể mẹ loại bỏ thai nhi. Bí ẩn bắt đầu được phơi bày.

Kỳ diệu lá nhau

Lá nhau là cấu trúc kỳ diệu riêng của loài có vú. Đây là bộ phận duy nhất mọc ra ở tuổi trưởng thành của con người, và cũng duy nhất có thời hạn thải bỏ. Quá trình tiến hoá tạo ra lá nhau khoảng chừng 100 triệu năm trở lại đây. Trước đó, tất cả loài vật đều đẻ trứng, những con vật mới sinh phát triển nhanh và không lệ thuộc mẹ chúng. Các nhà sinh học coi kiểu mang thai – nhau là bước tiến hoá ngoạn mục. Thai kỳ càng dài, khả năng càng lớn để phát triển hệ thần kinh của thai phôi.

Lá nhau tiếng Anh placenta có gốc Latinh cake là cái bánh, gốc Hy Lạp plakóenta dẹp. Lá nhau có hình như cái bánh bò, gắn vào mặt trong của tử cung và nối vào thai phôi bằng dây rốn, như là trạm trung chuyển tiếp máu giữa mẹ và con. Dây rốn kết nối lá nhau với thai nhi. Các chất dinh dưỡng và khí ôxy từ máu mẹ được chuyển đến con, các chất thải từ con trả về mẹ, hai nguồn máu không lẫn lộn nhau.

Sau khi trứng thụ tinh, lá nhau là bộ phận phát triển đầu tiên. Khi hợp tử (tinh trùng và trứng hợp nhau thành một tế bào) phân ra hai tế bào đầu, thì một dành tạo ra lá nhau và tế bào kia phát triển thành thai nhi. Ba ngày sau khi thụ tinh, các tế bào của lá nhau đang hình thành, gọi là lá nuôi bắt đầu sản xuất các hormon. Các hormon này bảo đảm lớp mặt trong tử cung sẵn sàng nhận cho thai phôi gắn vào. Khoảng năm ngày sau thụ tinh, các tế bào lá nuôi vây quanh thai phôi đang phát triển, bắt đầu ráp gắn nhau để thành một tế bào khổng lồ nhiều nhân (tiếng Anh gọi là Syncytial trophobast – hợp bào lá nuôi). Khi các bộ phận trong cơ thể thai nhi đang nảy nở và trưởng thành thì chúng còn vô tích sự (trừ trái tim). Lá nhau gồng gánh tất cả. Nhờ máu của mẹ, lá nhau làm việc của lá phổi, hai quả thận, hệ tiêu hoá, gan và hệ miễn dịch, cho đến khi bé lọt lòng.

Đẹp thay sự bao dung miễn dịch

Thai phôi đang lớn trong lòng mẹ biểu hiện các kháng nguyên nhận được từ cha, xa lạ với hệ miễn dịch của mẹ. Không như các mô ghép xa lạ khác, thai phôi không bị ghét bỏ và thải bỏ. Phép màu gì đây?

Sự giúp đỡ kỳ diệu của các virút rêtrô. Một phần của genôm chúng ta có nguồn gốc là DNA của virút rêtrô (các HERV – human endogenous retrovirus, các virút rêtrô nội tại của người). Người ta đã tìm thấy ở chuột, cừu và người (và hầu hết các loài có vú – nhau) nhóm HERV biểu hiện mạnh mẽ ở lá nhau. Hầu hết các virút rêtrô đều có khả năng đè nén miễn dịch, thí dụ điển hình là HIV. Xâu chuỗi các sự kiện, người ta thấy các HERV cổ xưa nhập vào genôm các giống loài có vú rồi phục vụ trong vai trò các gen đè nén miễn dịch cho thai kỳ. Từ năm 2000, các nhà khoa học hiểu được gen Syncytin 1, rồi Syncytin 2 của HERV qua sự tiến hoá nhiều triệu năm có vai trò kết tụ hợp bào hàng triệu nhân (của lá nhau) và góp phần chủ yếu trong sự bao dung miễn dịch của mẹ đối với con. Cơ chế này cũng điều hoà với các cơ chế khác tạo sự bao dung của mẹ với đứa con trong bụng.

Gen HLA-G. Năm 1958, Jean Dausset khám phá hệ thống kháng nguyên HLA và các gen HLA nằm ở đôi thể nhiễm sắc số 6, giúp hệ thống miễn dịch nhận diện các tế bào của mình và các kẻ lạ. Ông cũng tìm được gen HLA-G với vai trò bao dung sinh học: cơ thể mẹ không thải bỏ bào thai. HLA-G ngày càng được nghiên cứu sâu rộng.

Gây chết tế bào miễn dịch. Vị trí của thai phôi gắn vào tử cung giống như một chỗ bị viêm. Trưởng nhóm nghiên cứu Hy Lạp Chrousos giải thích: CRH, loại hormon được sản xuất do thai phôi thời trứng nước, gây ra sự chết tế bào gọi là FAST. Khi các tế bào miễn dịch đe doạ thai phôi, FAST sẽ gây chết các tế bào này. FAST thành rào cản các tế bào miễn dịch của mẹ. Điều kỳ diệu đẹp đẽ đã hé lộ. Các virút rêtrô nội sinh đã giúp tạo ra lá nhau, giúp cơ thể mẹ bao dung con, phát triển các giống loài có nhau – vú hàng trăm triệu năm trước.

GS.BS Nguyễn Chấn Hùng

SGTT

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Kỹ năng cuộc sống