Home » Người lớn » Chứng chán ăn khó tiêu

Chứng chán ăn, khó tiêu, hay còn gọi là chứng chóng no là một triệu chứng thường gặp trong cộng đồng, nguyên nhân rất phức tạp, có thể kéo dài hàng tháng hoặc hàng năm, cũng có thể tạm thời trong thời gian ngắn hai hoặc ba ngày.
 

Nguyên nhân có thể do thực thể (ví dụ ung thư dạ dày, viêm gan…) nhưng có thể không tìm thấy nguyên nhân thực thể mà chỉ là một rối loạn cơ năng, trong trường hợp này người ta gọi là chán ăn không do loét (dạ dày tá tràng).

 Triệu chứng:

Những triệu chứng sau hoàn toàn chủ quan, nghĩa là do người bệnh tự cảm thấy và kể lại, nếu không nói ra thì bác sĩ không thể nào biết được:

– Ăn kém và ăn ít hơn so với trước đây, ví dụ trước đây vẫn ăn mỗi bữa 3-4 bát cơm nay chỉ còn 2 bát đã không muốn ăn nữa.

– Cảm giác đầy bụng vùng trên rốn. Cảm giác đầy bụng này có thể xảy ra rất sớm, mới ăn độ 1/2 bát đã thấy đầy cứng bụng, rồi không muốn ăn thêm nữa, nhưng cũng có thể tới 2 bát mới thấy đầy bụng không thể ăn tiếp.

– Thời gian kéo dài của cảm giác đầy bụng: có thể ngắn một hai giờ thì hết, có thể lâu hơn đến bữa ăn sau, hoặc có khi cả ngày thậm chí cả đêm. Do đó, có nhiều người cả ngày chỉ ăn 1 bữa cũng được, có người không dám ăn cơm, chỉ ăn cháo cho nhẹ bụng.

– Cảm giác không ngon miệng: cảm giác ngon miệng giảm hoặc không có cảm giác thèm ăn, ăn chỉ là một phận sự nếu không có sự động viên của người thân thì không muốn ăn.   Ngoài những triệu chứng trên đây là chính, người bệnh có thể có những triệu chứng phụ như:

– Buồn nôn, nôn: trông thấy thức ăn đã có cảm giác buồn nôn và nôn, hoặc ăn được một ít  thì đã thấy no, nếu ăn thêm nữa là buồn nôn và nôn.

– Đắng miệng.

– Mệt mỏi: ăn vào chóng mặt.

– Sút cân: do ăn uống kém kéo dài.

 

Cơ chế sinh bệnh:

Hiện nay chưa biết rõ cơ chế tại sao lại gây chán ăn, nhưng cũng có một số giả thiết đưa ra như sau:

– Do dạ dày tiết nhiều dịch vị và acide chlorehydrique. Giả thiết này dựa trên bằng chứng là điều trị bằng các thuốc chống bài tiết dịch vị hoặc các thuốc kiềm hoá dịch dạ dày thì khỏi ngay, khỏi rất nhanh.

– Do dạ dày giảm trương lực, khi có thức ăn vào dạ dày thì dạ dày giãn to ra, co bóp ít, làm cho thức ăn tồn đọng lâu trong dạ dày gây cảm giác đầy bụng. Giả thiết này cũng dựa trên những nhận xét lâm sàng thấy có những hiện tượng như vậy, nhưng đó là hậu quả hay là nguyên nhân thì không ai giải thích được. Có người cho rằng do niêm mạc dạ dày nhạy cảm nên khi ăn vào dẫn đến tình trạng dạ dày giãn to và nhu động kém, nhưng có người lại cho rằng chính vì dạ dày sẵn sàng trong tình trạng đó nên khi ăn vào không có khả năng co bóp, tống thức ăn nữa.

– Có người cho là do rối loạn cơ chế điều hoà thần kinh trung ương hoặc do nội tiết tố nào đó…

 

Nguyên nhân:

Có 2 nhóm nguyên nhân quan trọng nhất:   1. Chán ăn chậm tiêu thứ nhất: chán ăn chậm tiêu ở trường hợp này chỉ là một triệu chứng của một tổn thương thực thể nào đó, hoặc của một bệnh nào đó.  

* Các nguyên nhân ở tại bộ máy tiêu hoá:

a. Các bệnh ở dạ dày: loét dạ dày tá tràng, ung thư dạ dày tá tràng, viêm dạ dày cấp tính mãn tính.

b. Các bệnh ở đường ruột: viêm đường tiêu hoá (bệnh viêm loét đại trực tràng chảy máu…); ung thư ống tiêu hoá: ung thư đại tràng, u ruột non; hội chứng ruột kích thích; loạn khuẩn ống tiêu hoá; ung thư hạch mạc treo ruột.

c. Các bệnh ở gan, ruột: viêm gan các loại (viêm gan virút, viêm gan tự miễn, thoái hoá mỡ gan rượu…); ung thư gan; ung thư đường mật; xơ gan.

d. Các bệnh ở tuỵ: viêm tuỵ cấp tính; viêm tuỵ mạn tính; sỏi tuỵ.  

* Các bệnh ngoài ống tiêu hoá:

a. Các bệnh ở thận: viêm cầu thận cấp, mạn tính; hội chứng thận hư; suy thận.

b. Các bệnh ở hệ thống thần kinh trung ương: u não; viêm màng não; tâm thần; di chứng xuất huyết não, nhồi mãu não.

c. Các bệnh ở bộ máy hô hấp: lao phổi; ung thư phổi; viêm phế quản; hen phế quản.

d. Các bệnh ở cơ quan tạo máu: suy tuỷ xương; bệnh bạch cầu cấp, mạn tính; bệnh hệ thống hạch lympho.

e. Nguyên nhân tim mạch: suy tim, cơn tăng huyết áp.

 

*Các nguyên nhân toàn thể:

a. Các bệnh nhiễm trùng, siêu vi trùng, ký sinh trùng ở bất cứ nơi nào, cơ quan nào. b. Bệnh chất tạo keo: lupus ban đỏ, viêm da, cơ…

c. Do dùng thuốc: có rất nhiều thuốc có tác dụng phụ gây chán ăn, đặc biệt là thuốc chống viêm giảm đau; thuốc giảm miễn dịch; dùng quá liều thuốc: có nhiều thuốc không gây chán ăn, hoặc còn làm ăn uống tốt hơn, nhưng nếu dùng quá liều sẽ gây mệt mỏi chán ăn. Ví dụ vitamine B1, vitamine A…; một số thuốc hạ mỡ máu.

d. Do mệt mỏi thể chất, căng thẳng tinh thần hoặc do stress.  Trong các trường hợp trên, chán ăn chậm tiêu chỉ là một trong nhiều triệu chứng của bệnh nguyên phát, nghĩa là ngoài triệu chứng chán ăn, chậm tiêu còn có các triệu chứng khác của bệnh nữa như:

     – Sút cân – mệt mỏi, giảm khả năng lao động.

     – Đau: đau bụng, đau đầu, đau xương khớp…

 

Về mặt trật tự thời gian: Triệu chứng chán ăn, chậm tiêu có thể xuất hiện trước, cùng hoặc sau các triệu chứng của bệnh.

– Xuất hiện trước các triệu chứng chán ăn, một thời gian ngắn một hai tháng, hoặc dài năm sáu tháng, sau đó mới xuất hiện các triệu chứng của bệnh. Trường hợp này rất nguy hiểm, thường làm cho cả thầy thuốc và người bệnh chủ quan dễ bỏ qua cho là bệnh thông thường, bởi vì chỉ thấy hơi mệt mỏi hay không mệt mỏi, hơi gầy sút hay không gầy sút… Trong nhóm này, đặc biệt phải kể đến: ung thư gan, viêm gan virút, ung thư dạ dày, ung thư tuỵ.

– Xuất hiện cùng các triệu chứng của bệnh: nếu triệu chứng chán ăn chậm tiêu nổi bật, lấn át các triệu chứng khác cũng dễ làm cho người bệnh và thầy thuốc lạc hướng, dễ bỏ qua. Trong nhóm này phải kể đến bệnh chán ăn do tâm thần: triệu chứng chán ăn là nổi bật nhất, các triệu chứng về tâm thần rất kín đáo như khó ngủ, trí nhớ giảm một chút… Nếu được chẩn đoán là chán ăn tâm thần dễ bị người bệnh hoặc người nhà bệnh nhân từ chối hoặc phản ứng. Bệnh hay gặp ở người trẻ tuổi, kéo dài, trầm cảm. Bệnh có thể chữa khỏi được nếu phát hiện sớm.

 

2. Chán ăn, chậm tiêu không rõ nguyên nhân

Một số trường hợp, không phải là ít, mặc dù đã tìm kỹ các nguyên nhân, nhưng vẫn không tìm được. Trường hợp này gọi là chán ăn, chậm tiêu không do loét (dạ dày tá tràng), nguyên nhân là do rối loạn chức năng dạ dày mà có chế sinh bệnh có thể như trên đã trình bày.

 

 

Làm thế nào để biết được nguyên nhân:

Như trên đã trình bày, nguyên nhân của chứng chán ăn, chậm tiêu rất nhiều, do đó tìm được nguyên nhân là rất khó khăn không thể chỉ thăm hỏi qua loa vài câu, sờ nắm mà biết được. Khi đi khám, bác sĩ sẽ hỏi kỹ triệu chứng chán ăn và các triệu chứng khác nữa như phân, nước tiểu, đau đớn, gày sút cân…Về khám, bác sĩ sẽ khám tất cả bộ phận cơ thể, khám toàn diện, làm các xét nghiệm thăm dò chức năng của các cơ quan bộ phận như trên đã trình bày: gan mật, dạ dày, tuỵ tạng… tuỳ theo kết quả hỏi bệnh và khám lâm sàng hướng tới cơ quan bộ phận nào.

Làm các xét nghiệm thăm do chuyên sâu: như CT, MRI định hướng các nội tiết tố…

 

Do đó, để cho việc chẩn đoán bệnh chính xác, bạn cần chú ý theo dõi triệu chứng chán ăn theo gợi ý sau:

– Mới ăn khoảng 1/2 bát đã thấy no, hay 2 bát mới thấy no và không muốn ăn nữa.

– Hoặc thời gian no kéo dài bao lâu, một hai giờ hay cả ngày…

– Ăn thức ăn gì thì bị mau no, nghĩa là chứng mau no có phụ thuộc vào thức ăn hay không.

– Trước khi xảy ra chứng mau no có dùng thuốc hoặc ăn thức ăn lạ gì không, có uống rượu hay không, kể cả rượu thuốc.

– Ngoài chứng mau no còn có triệu chứng bất thường nào khác không như: ngủ kém, mệt mỏi, đau, sút cân… Nếu chỉ có chứng mau no đơn thuần, xảy ra trong thời gian ngắn khoảng 10 ngày thì có thể do các nguyên nhân thông thường, không quan trọng. Nếu kéo dài trên 15 ngày thì cần đi khám bệnh tại các bệnh viện có chuyên khoa nội (không nhất thiết phải khám chuyên khoa tiêu hoá).

 

Điều trị:

Để điều trị và phòng ngừa chứng chán ăn chậm tiêu, bạn cần thay đổi nếp sống như tránh ngồi lâu, cúi ép ng, kiêng rượu bia, thuốc lá, nhai kỹ khi ăn, không ăn nhanh quá, tăng cường vận động, tập thể dục, ăn xong không làm việc ngay hoặc đi nằm ngay, đi ngủ ngay. Đồng thời sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ điều trị.

BSGĐ.org

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Kỹ năng cuộc sống