Chăm sóc và giáo dục trẻ hiếu động

Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng hiếu động :

Có hai trường phái đối lập nhau, một thì cho đó là do nguyên nhân tâm lý (vấn đề về các mối quan hệ trong gia đình)  do các nhà tâm lý và tâm thần trẻ em đưa ra, và một do các rối loạn hoạt  động não bộ,  dĩ nhiên là do các nhà thần kinh trẻ em và và các phòng thí nghiệm đề xuất !

Ảnh minh hoạ (internet)

Về tâm lý, tình trạng hiếu động thường xuấtphát từ một trạng thái lo hãi, và trạng thái này thường hình thành từ việc gặp khó khăn trong học tập, quan hệ mẹ con bất ổn hay từ một sự lạm dụng tình dục.

Về các rối loạn hoạt động não bộ, có thể xuất phát từ những rối loạn về thị giác, thính giác hay do phản ứng với một số thuốc…

Ngoài ra còn có thể do :

–          Mẹ hút thuốc lá, uống rượu, lạm dụng chất ma tuý hay tiếp xúc với một số hóa chất độc hại trong thời gian mang thai.

–          Có một số biến chứng khi sinh : Như sinh ngạt, sinh mổ…

–          Bị chấn thương vào đầu, do ngộ độc chì …

Tuy nhiên cả hai trường phái đều cho rằng yếu tố môi trường là một tác động quan trọng, và đó cũng là cơ sở để giúp cha mẹ cải thiện tình trạng của các em.

Việc xác định hay chẩn đoán về tình trạng hiếu động của trẻ cần phải hết sức thận trọng, chúng ta không nên “ dán nhãn” cho một trẻ là hiếu động nếu chưa xác định những rối loạn thực sự của trẻ và ý kiến dựa trên lâm sàng (thăm khám trực tiếp ) của những nhà chuyên môn.

Chúng ta có thể làm gì cho một trẻ hiếu động?

Vì những quan điểm khác nhau, việc tìm kiếm nguyên nhân chính cho tình trạng hiếu động của trẻ là hết sức khó khăn, và những biểu hiện bên ngoài của trẻ cũng hết sức đa dạng, có thể lầm lẫn với những tình trạng khác như Chậm khôn, Tự kỷ….

Tuy nhiên, điều quan trọng trong việc cải thiện tình trạng của trẻ là :

–          Cha mẹ cần thay đổi các quan điểm, cách nhìn nhận vấn đề, cách tìm kiếm giải pháp.

–          Chấp nhận tình trạng hiện hữu, không lạc quan và không quá bi quan về tình trạng của trẻ.

–          Tôn trọng chính bản thân và nhân cách của trẻ, tin vào năng lực có thể rất ít ỏi của các em.

Cha mẹ có thể vận dụng các biện pháp dưới đây để cải thiện tình trạng của trẻ, nhưng không thể nóng vội và áp đặt:

1/ Thay đổi cách ứng xử :

Không chỉ riêng với trẻ hiếu động, mà đối với những tình trạng rối nhiễu khác của đứa trẻ, cha mẹ thường đồng hóa tình trạng đó với chính bản thân đứa trẻ.

Chúng ta thường nói: trẻ hiếu động, giống như đó là một bản chất của trẻ, thay vì nói: trẻ có tình trạng hiếu động.

Điều đó có gì khác nhau? Khi chúng ta xem hiếu động như bản chất đứa trẻ, chúng ta sẽ không thấy được những khả năng khác, dù rất ít nơi các em, chúng ta sẽ dễ dàng thất vọng khi gặp những trở ngại trong việc nâng đỡ đứa trẻ và sẽ làm cho chính các em khó thay đổi.

Việc thay đổi cách ứng xử là để chúng ta tìm ra và nhìn nhận những thói quen tốt nơi trẻ và giúp em củng cố các hành vi đó bằng việc tán thưởng.

Đây là một hoạt động đòi hỏi sự kiên nhẫn và rất khách quan, đừng để các cảm tính chi phối.

Xem lại hay tổ chức lại các mối quan hệ giữa Cha – Mẹ,  Mẹ – Con, Cha – Con và mối quan hệ giữa trẻ và anh chị em.

Trẻ cần có sự bộc lộ tình cảm, sự quan tâm và sự gắn bó một cách rõ rệt hơn giữa các thành viên trong gia đình, vì bản thân trẻ vừa là nạn nhân vừa là nguyên nhân gây ra những mối căng thẳng, bất hòa trong gia đình.

Khi giao tiếp với trẻ, chúng ta nên nhìn vào mặt trẻ trao đổi một cách rõ ràng, ngắn gọn và phải bảo đảm rằng trẻ đã hiểu được những gì mình muốn nói. Trong trường hợp trẻ tỏ ra quá nóng nảy, không nghe lời chúng ta nên ôm bé, vuốt ve nhẹ nhàng cho trẻ dịu xuống rồi hãy trao đổi.

2/ Hướng dẫn các kỹ năng : Việc hướng dẫn các kỹ năng có thể diễn ra bất cứ nơi đâu, nhưng phải tập trung vào một số kỹ năng trong một thời điểm, không phải cái gì cũng chỉ cho trẻ, vì như vậy các em không thể nhớ nổi. Mỗi tuần lễ chỉ cần tập cho em một kỹ năng là đủ.

Khả năng lắng nghe của trẻ sẽ tốt hơn nếu nhận được những lời chỉ dẫn hay yêu cầu ngắn gọn, rõ ràng, đơn giản.  Nên tạo những hình ảnh kích thích khả năng nhìn của trẻ.

Trước khi nói chuyện với trẻ nên giảm bớt những âm thanh chung quanh, với sự im lặng và thoải mái chúng ta hãy nhìn vào trẻ và nói thật rành mạch, ngắn gọn, nếu cần thì có thể minh họa bằng những cử động của hai bàn tay.

3/ Điều chỉnh ngôn ngữ : Việc hướng dẫn có thể diễn ra ở nhiều nơi, trong nhà cũng như ở trường học và phòng trị liệu. Nhưng cần có sự tham khảo của các chuyên viên, để từng bước xây dựng các hình thức chỉnh âm.

Việc trao đổi với trẻ nên thống nhất về cách nói, tránh môi trường ồn ào, tránh nói lớn tiếng với trẻ và tránh việc nhiều người ra lệnh cho trẻ làm cho bé rối lên, khi nói chuyện với trẻ chỉ nên nói từng câu, và giới hạn số người nói với bé.

4/ Xây dựng các hoạt động : Giúp trẻ tham gia các hoạt động trong gia đình: lau nhà, phụ làm bếp, phụ làm vườn … theo một thời khóa biểu ổn định hàng ngày và hàng tuần.

Tổ chức các trò chơi sử dụng sự khéo léo về vận động, nâng cao khả năng phân biệt giữa các hình dáng, âm thanh và các trò chơi giúp trẻ rút ra những yếu tố chính trong các câu truyện kể.

Trong các trò chơi vận động, có thể tổ chức cho trẻ chơi nhảy dây, tập ném banh vào lỗ, lăn những quả bóng to, tập cột dây giầy qua một mô hình …tránh các lọai trò chơi mang tính kích động, nên có một góc chơi mà ở đó trẻ được toàn quyền chơi nghịch, việc chơi cát và nước là điều nên khuyến khích. Nặn tượng, tô màu và vẽ cũng như chơi với các con rối, búp bê là những họat động cần thiết trong kế họach trị liệu cho trẻ.

Chúng ta nên giúp trẻ biết rõ vị trí của mình trong không gian, thời gian, Xác định được các vị trí đồ vật, Xác định vị trí trái – phải của các đồ vật đối với bản thân trẻ.

Trẻ hiếu động thường vô tổ chức và đi đến đâu là gây ra những lộn xộn đến đó. Nhưng chính vì thế mà các em lại rất cần có một sự tổ chức, sắp xếp gọn gàng trong gia đình.

Cần phải cho trẻ biết giờ giấc các hoạt động trong ngày: Khi nào thì thừc dậy, khi nào thì dọn dẹp, ăn trưa, nghỉ ngơi, xem Tivi… Nên xây dựng và đưa vào hoạt động một cuộc sống có tổ chức trong gia đình.

Với những trẻ trên 6 tuổi, nên xây dựng một lịch hoạt động giống như một thời khóa biểu trong ngày. Đây phải là trách nhiệm riêng của trẻ, những việc này sẽ giúp cho trẻ phát triển tinh thần trách nhiệm, óc tổ chức và khuyến khích trẻ có sự hiểu biết hơn về môi trường mà em đang sống. Nên khuyến khích trẻ đi mua sắm, có thể bước đầu là với những người quen biết như bác bán báo ở đầu ngõ, chị bán tạp hóa bên cạnh nhà … và bạn nên kín đáo quan sát xem trẻ biết cách giao tiếp hay trò chuyện không.

Việc thực hiện một lịch hoạt động, trong trường hợp trẻ có khó khăn, không hiểu được những yêu cầu bằng chữ viết thì có thể minh họa những hoạt động đó, để trẻ có thể hiểu được một cách rõ ràng, và những hoạt động này cần được áp dụng một cách tự nguyện.

5/ Kiểm soát việc ăn uống : Tổ chức việc ăn uống mà trẻ sẽ cùng tham gia với bố mẹ, tại bàn ăn vào những giờ giấc ổn định, có thể là vào các bữa ăn tối, mặc dù có thể mất thì giờ nhưng sẽ giúp các em rất nhiều trong việc ổn định hành vi.

Người ta nhận thấy rằng một số thực phẩm có tính cách an thần, làm dịu tính hung hăng và giúp trẻ ngủ ngon hơn, cha mẹ nên tham khảo ở nhiều nguồn khác nhau ( nơi các chuyên viên dinh dưỡng, sách báo hay trên internet )

Các loại thực phẩm nên tránh là các chất đường, nhất là đường trắng, các chất sữa, nước giải khát có gaz, ca cao, chocolate, bánh ngọt, trứng, cà chua, cam quýt.

Để thay thế đường có thể dùng mật ong, đường thẻ, thay thế sữa bò bằng sữa đậu nành, ăn thêm thịt, đậu phụ và các loại hạt đậu ( trừ bắp ngô ) .

Dùng thêm dầu hướng dương, dầu ô liu và chỉ nên uống nước khoáng, nước đun sôi để nguội.

Có thể nói việc thay đổi các loại thực phẩm, tránh những hóa chất, chất phụ gia.. không những chỉ tốt cho trẻ hiếu động mà còn tốt cho cả cha mẹ các em, vì dĩ nhiên là chúng ta không thể bắt trẻ ăn kiêng khi mà chính cha mẹ cứ tự nhiên dùng đủ loại thức ăn  ngay trước mắt trẻ.

6/ Sử dụng hóa dược : Đây là một vấn đề gây tranh cãi khá nhiều, mặc dù cũng có ít nhiều tác dụng. Việc chữa trị có từ những năm 1937! trong việc dùng thuốc Dexamphetamine. Hai thập niên sau, một loại thuốc mới xuất hiện là Methyphenidate (Ritaline) được sử dụng khá phổ biến từ những năm 1950.

Các loại hoá dược này thường gây ra một số tác dụng phụ như bị sụt cân do mất cảm giác thèm ăn, trẻ có thể bị mất ngủ, hay nhức đầu … vì thế việc sử dụng các hoá dược cần có sự chẩn đoán kỹ lưỡng của các bác sĩ tâm thần nhi.

Việc trị liệu cho một trẻ hiếu động cũng như các rối nhiễu tâm lý khác luôn là một sự phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh và các nhà chuyên môn ( Tâm lý – giáo dục – Y khoa) mới có thể đạt được những hiệu quả tốt nhất.

Chứng TIC :

Đây là một tình trạng khá đặc hiệu, tạm gọi là máy cơ (Co giựt các bắp thịt). Tic là một vận động bình thường mang tính phản xạ, nhưng nếu lập đi lập lại nhiều lần hay thường xuyên xẩy ra trong một tình huống nào đó, khi trẻ lo sợ, căng thẳng …thì  Tic xuất hiện mà trẻ không cưỡng lại được và có khả năng gia tăng theo thời gian nếu không được phát hiện.

Có rất nhiều hình thức, thông thường là nháy mắt, méo miệng, lắc đầu, lắc cổ, nhún vai…hay có những cử chỉ bất thường ở bàn tay…. Tất cả các bộ phận này thường liên quan đến một lãnh vực là giao tiếp xã hội.

Việc máy cơ thường xẩy ra khi trẻ phải tiếp xúc với người lạ, phải trả bài cho cô giáo hoặc trong một vài tình huống căng thẳng ở gia đình.

Đây là một loại rối loạn vận động liên quan đến giao tiếp, tuy không nguy hại nhưng có thể làm cho trẻ có nhiều mặc cảm, thu rút và dẫn đến tính hung hăng hay trầm cảm.

Vì vậy khi nhận thấy có những dấu hiệu nơi trẻ, chúng ta phải tìm hiểu nguyên nhân, nhưng không nên truy hỏi bằng những câu tại sao, hoặc tỏ ra quá chú ý đến hiện tượng này vì điều này chỉ làm cho tình trạng thêm trầm trọng.

Chúng ta nên hướng trẻ qua một hoạt động khác và một hình thức trị liệu bằng tâm vận động tại một phòng trị liệu tâm lý  có thể là một giải pháp tốt.

Cv.Tl Lê Khanh


Leave a Reply

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.