Home » Kỹ năng » Dạy con học nói: những điều cha mẹ nên biết
Ngay từ lúc lọt lòng, bé đã bắt đầu giao tiếp với người đối diện. Tuy nhiên, bé không phát ra âm thanh. Tiếng khóc là cách giao tiếp chủ yếu của bé cho tới khi bé được 6 tuần tuổi, khi nụ cười xuất hiện là dấu hiệu bé muốn nói chuyện.

Và vài tuần sau đó, bé bắt đầu phát âm được những nguyên âm như “ê”, “a”, “u”, “ơ”, vv… Đến khi được 12 tháng tuổi, bé mới biết nói và hiểu được nghĩa của khoảng 5 từ ngữ. Các bé gái sẽ có kĩ năng nói tốt hơn và sớm hơn các bé trai.

Trẻ học nói thế nào?

Học nói là một quá trình phức tạp. Nói tốt sẽ giúp bé tự tin trong diễn đạt ý kiến và sở thích của mình. Đứa trẻ có khả năng nói tốt sẽ có nhiều bạn bè, học tốt khi ở trường, vui vẻ khi ở ngoài cuộc sống và dễ dàng hơn trong công việc sau này. Tuy nhiên quá trình này không giống nhau ở hầu hết các bé, một số bé sẽ nói sớm hơn các bé khác và ngược lại.

Sẽ là muộn nếu chờ đến lúc bé biết đi mới dạy bé nói. Ngay từ khi bé phát âm được những âm thanh đầu tiên, bạn cần tích cực nói chuyện với bé nhiều hơn và hãy nói chậm lại. Bạn cần chú ý nói làm sao để trẻ có thể thấy rõ miệng của bạn và chỉ cho bé những đồ vật xung quanh thật ngắn gọn (Ví dụ: Chỉ cho bé biết đâu là tay, chân). Lặp lại nhiều lần để bé hiểu, hình thành mối liên hệ giữa từ và vật. Dần dần, bé có thể bắt chước phát âm theo người lớn.

Khoảng từ 9 – 12 tháng tuổi, trẻ có thể phát âm một số từ đơn giản như: bà bà, ma ma, mẹ mẹ, vv… Tiếng nói của bé lúc đầu có thể chưa tròn và sắc tiếng. Vì vậy, bạn cần nói chậm và rõ ràng, cùng với những biểu hiện của khuôn mặt. Bạn sẽ thấy bé muốn bắt chước bạn và hiểu được tình cảm của bạn. Cha mẹ là người thầy ngôn ngữ đầu tiên dạy cho bé biết nói những tiếng đơn giản ban đầu như bà, mẹ, vv… Rồi dần dần, bé sẽ nói được nhiều hơn.

Quá trình học nói và hiểu từ của trẻ luôn cần có sự tương tác với đồ vật, sự việc, tình huống. Ví dụ: Khi bạn chào tạm biệt hãy vẫy tay và hướng dẫn bé làm theo, nói “măm” khi cho trẻ ăn, hay chỉ cho bé thấy con mèo đang kêu meo meo và hướng dẫn bé nói theo… Lúc đầu, trẻ chỉ hiểu từng từ nhưng sau đó, chúng sẽ biết cách nối các từ lại tạo câu có nghĩa để biểu thị nhu cầu và hiểu biết của mình.

Sau 12 tháng tuổi, trẻ biết chú ý đến cách phát âm của mọi người xung quanh hơn. Chúng biết nghe rồi bắt chước và nhìn nhận đồ vật. Qua nhiều lần chơi, cầm nắm và làm quen với đồ vật, trẻ mới chú ý “từ” và hiểu nghĩa của nó, để rồi biết phát âm để gọi tên đồ vật. Vì vậy, để nói và hiểu được “từ”, trẻ phải được tiếp xúc nhiều lần và được dạy phát âm. Ví dụ: Khi cho bé ăn cơm, bạn hãy chỉ cho bé biết đâu là bát, đâu là thìa hay cốc… và hỏi lại bé để bé chỉ các đồ vật này.

Vào 18 tháng tuổi, trẻ hiểu được khoảng 20 từ. Vốn từ mà trẻ hiểu được nhiều hơn số từ trẻ có thể nói trong cùng thời điểm tuổi.

Từ 2 đến 3 tuổi, vốn từ của trẻ tăng nhanh và rất khác nhau ở từng đứa trẻ: Trẻ 2 tuổi hiểu được khoảng 100 đến 200 từ, trẻ 3 tuổi hiểu được từ 1000 đến 2000 từ. Dần dần, trẻ biết phối hợp nhiều từ và sắp xếp thứ tự thành câu.

Từ 4 tuổi trở đi, trẻ có thể nói được những câu gồm nhiều từ hơn, đầy đủ chủ ngữ, vị ngữ và tân ngữ. Ở tuổi này, trẻ cũng nắm được phương thức giao tiếp dùng lời nói và không dùng lời nói, bao gồm hiểu lời người khác nói và nói được điều mình hiểu liên quan đến ngữ cảnh hợp với lứa tuổi.

Từ sau 5 tuổi, câu nói của trẻ đúng ngữ pháp như câu của người lớn nói. Trẻ bắt đầu học ngôn ngữ viết, chuẩn bị cho việc đến trường.

Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ

Để bé nói được và nói tốt thì trước tiên bé phải hiểu được những gì người khác nói. Vì vậy, khi giao tiếp với trẻ nhỏ, người lớn cần nói chuẩn xác, dùng từ ngữ đơn giản nhưng phải giàu hình tượng, giàu màu sắc, âm thanh. Khi gọi tên một sự vật, người lớn đồng thời phải chỉ rõ hoặc đưa cho trẻ tự tay khám phá đồ vật đó. Bằng cách lắng nghe người khác nói, con trẻ học được cách phát âm và sắp xếp từ để diễn đạt thành câu.

Cũng giống như việc tạo cho trẻ có thói quen nghe tốt, tận dụng thời gian nói chuyện với bé thường xuyên sẽ giúp bé trau dồi ngôn ngữ và vốn từ để diễn đạt ý kiến của mình.

Bạn có thể làm phong phú vốn từ của bé bằng cách cho bé chơi với những bạn lớn hơn, cho bé đi chơi công viên, thăm bạn bè, họ hàng, cho bé đi chợ, vv… Bạn cần chú ý rằng không chỉ cho bé đi cùng mà phải nói chuyện, giới thiệu và chỉ cho bé thấy, sau đó để trẻ nói lại. Bằng cách này bạn sẽ tạo cho bé có vốn từ phong phú và khả năng tự tin khi nói. Nên hỏi lại trẻ những gì đã xảy ra trong ngày hay cùng trẻ bàn luận về các vấn đề mà bé quan tâm. Nhờ đó, bạn sẽ giúp trẻ tưởng tượng và nhớ lại những gì mà bé đã thấy qua các hoạt động đã xảy ra.

Hãy khuyến khích để bé nói ra những mong muốn của mình. Ví dụ: Khi bé muốn uống nước, bé chỉ vào cốc nước, dù biết mong muốn của bé nhưng bạn cũng nên khéo léo hướng dẫn để bé nói ra ý muốn của mình.

Cùng bé đọc sách, cùng bé chơi, cùng bé hát, cùng kể chuyện, cùng xem ti vi, cùng bé thể hiện cảm xúc, vv… là những cách giúp trẻ có thói quen nói, bày tỏ ý kiến và tự tin khi giao tiếp với người khác. Chú ý không để trẻ xem tivi quá nhiều vì tivi là phương tiện ngôn ngữ một chiều, không có tương tác với trẻ.

Các chuyên gia đã khẳng định, kỹ năng nói có liên hệ nhân quả với kỹ năng đọc. Do vậy, muốn trẻ phát triển khả năng diễn đạt ngôn ngữ một cách tinh tế thì trước hết phải giúp trẻ đọc tốt. Khi trẻ biết đọc, cần giúp trẻ đọc các dòng chữ trên các bảng hiệu, pano, tên đường phố, những dòng chữ trong các chương trình ti vi, đọc các cuốn truyện tranh dành cho trẻ em, vv…

Khi nào nên dạy con về số

Bạn có thể giới thiệu về số cho con mình khi bé được 1 tuổi bằng cách đếm những đồ vật, đếm khuy cài áo khi mặc áo cho con hoặc hát những bài hát đếm số, vv…. Khi bé được 2 tuổi, bạn có thể dạy con học vẹt cách đếm số từ 1 đến 10 mặc dù bé chưa hiểu được ý nghĩa của việc đếm số. Khi lên 3 – 4 tuổi, bé đã có thể biết cộng thêm các con số, ví dụ khi nhà có khách, mẹ và bé sẽ xếp thêm bát lên bàn ăn cho đủ số lượng người trong bữa ăn… Bằng cách dạy con số đếm và cộng số đơn giản như vậy, bạn sẽ giúp con mình có tư duy toán học sau này.

Một số yếu tố làm giảm khả năng nói của trẻ

Trẻ sẽ không thể nói tốt nếu bị bệnh, ốm, mệt, đau đớn hay suy dinh dưỡng. Nên lưu ý rèn luyện vận động cho trẻ đi kèm với việc cung cấp đa dạng và hợp lý các chất dinh dưỡng. Nhừng điều này có tác dụng rất tốt cho sự phát triển của não bộ, cơ thể. Hãy rèn luyện khả năng ghi nhớ và diễn đạt từ ngữ của trẻ. Tránh cho trẻ dùng những chất quá nóng, quá lạnh hoặc quá cay. Người lớn không được hút thuốc trong phòng có trẻ nhỏ. Không đưa trẻ đến những nơi có nhiều người hút thuốc vì thuốc lá rất nguy hại đến phổi và hệ thống phát âm của trẻ.

Bác sĩ Nguyễn Hạnh

Theo Dinh dưỡng

Thẻ:

No comments yet... Be the first to leave a reply!

Kỹ năng cuộc sống